Qlobal risklər hesabatı – Azərbaycan dezinformasiya təhlükəsi ilə üz-üzə - TƏHLİL

Dünya İqtisadi Forumunun Davosda keçiriləcək illik toplantısının başlanması ərəfəsində açıqlanan 2026-cı il üzrə Qlobal Risklər Hesabatı beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini müasir dünyanın üzləşdiyi əsas təhlükələrə yönəldib. Davos platforması hər il qlobal iqtisadiyyatın və siyasətin əsas istiqamətlərinin müzakirə olunduğu aparıcı beynəlxalq məkanlardan biri hesab olunur. Məhz bu toplantı ərəfəsində hesabatın dərc edilməsi dünya liderlərinə və qərarvericilərə mövcud risklər barədə öncədən xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. Hesabat çərçivəsində 116 iqtisadiyyatdan olan 11 mindən çox ekspertin rəyi təhlil edilib və qlobal risklərin yaxın iki il üçün prioritet xəritəsi müəyyənləşdirilib.

Hesabatın nəticələrinə görə, növbəti iki il üçün dünya iqtisadiyyatını təhdid edən ən böyük risk geoiqtisadi qarşıdurmadır. Dövlətlər arasında ticarət müharibələrinin genişlənməsi, sanksiyaların artması, investisiya axınlarına məhdudiyyətlər və strateji resurslar üzərində nəzarət uğrunda rəqabət qlobal iqtisadi sistemin sabitliyini sarsıdır. Bu proseslər beynəlxalq istehsal və təchizat zəncirlərinin pozulmasına, bazarların parçalanmasına və iqtisadi artım tempinin zəifləməsinə səbəb olur. Hesabatda ikinci əsas risk kimi dezinformasiya və yanlış məlumatların yayılması, üçüncü risk kimi isə cəmiyyətlərin dərinləşən qütbləşməsi göstərilir. Bu risklərin bir biri ilə sıx bağlı olduğu və birlikdə qlobal miqyasda sistemli təhlükə yaratdığı xüsusi vurğulanır.

Görünməyən cəbhə: dezinformasiya riski

Bu qlobal mənzərə fonunda Azərbaycan üçün aktual olan risklər daha aydın şəkildə ortaya çıxır. Hesabatda Azərbaycan üçün 2026-cı ildə ön plana çıxan əsas təhlükələrdən biri kimi yanlış məlumat və dezinformasiya xüsusi qeyd olunur. Qlobal miqyasda informasiya müharibələrinin intensivləşməsi və regional geosiyasi rəqabətin artması Azərbaycan kimi strateji mövqeyə malik ölkələri daha həssas vəziyyətə salır.

Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat və logistika dəhlizləri, regional əməkdaşlıq təşəbbüsləri, eləcə də postmünaqişə dövründə həyata keçirilən bərpa və inkişaf prosesləri baxımından beynəlxalq diqqət mərkəzindədir. Bu amillər ölkənin qlobal görünürlüğünü artırmaqla yanaşı, onu məqsədli dezinformasiya kampaniyaları üçün potensial hədəfə çevirir. Yanlış məlumatlar vasitəsilə Azərbaycanın regional siyasəti, təhlükəsizlik yanaşmaları, beynəlxalq tərəfdaşlıqları və daxili ictimai prosesləri təhrif olunmuş şəkildə təqdim edilə bilər.

Dezinformasiya – Azərbaycan üçün milli təhlükəsizlik çağırışı

Belə informasiya hücumlarının əsas məqsədi beynəlxalq ictimai rəydə yanlış təsəvvür yaratmaqla yanaşı, ölkə daxilində də etimadsızlıq və şübhə mühiti formalaşdırmaqdır. Sosial şəbəkələr və rəqəmsal platformalar üzərindən yayılan dezinformasiyalar qısa zaman ərzində geniş auditoriyalara çata bilir və ictimai rəyə təsir göstərir. Bu isə cəmiyyət daxilində narahatlıq yarada, sosial qütbləşməni dərinləşdirə və dövlət institutlarına inamı zəiflədə bilər.

Hesabatın yanaşmasına görə, dezinformasiya Azərbaycan üçün yalnız imic və kommunikasiya problemi deyil, birbaşa milli təhlükəsizlik riski kimi dəyərləndirilməlidir. Xüsusilə həssas və böhran dövrlərində yanlış məlumatların yayılması real vəziyyətin düzgün qiymətləndirilməsinə mane ola, ictimai reaksiyanı təhrif edə və qərarvermə proseslərinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən dezinformasiyaya qarşı mübarizə təkcə reaktiv tədbirlərdən ibarət olmamalı, uzunmüddətli və sistemli yanaşma üzərində qurulmalıdır.

Dezinformasiyaya qarşı sistemli yanaşma və institusional davamlılıq

Son illər Azərbaycanda rəsmi qurumların operativ məlumatlandırma siyasətinin gücləndirilməsi, faktların vaxtında açıqlanması və yanlış məlumatların təkzib edilməsi dezinformasiyanın təsir imkanlarını məhdudlaşdıran vacib elementlərdən biri kimi çıxış edir. Eyni zamanda beynəlxalq auditoriya üçün məlumatların müxtəlif dillərdə təqdim olunması informasiya boşluqlarının yaranmasının qarşısını almağa xidmət edir. Bu yanaşma dezinformasiyanın yayılması üçün münbit zəminin daraldılmasına yönəlib.

Media mühitində peşəkarlığın artırılması və jurnalist etikası prinsiplərinə riayət olunması da dezinformasiyaya qarşı mübarizədə mühüm rol oynayır. Dəqiq mənbələrə istinad, təsdiqlənməmiş informasiyaların yayılmaması və faktların yoxlanılması ictimai informasiya mühitinin sağlamlığını qoruyan əsas mexanizmlərdən hesab olunur. Bununla yanaşı, cəmiyyətin rəqəmsal savadlılığının artırılması yanlış məlumatların təsir gücünü zəiflədən uzunmüddətli amil kimi ön plana çıxır.

Qlobal əməkdaşlıq və informasiya təhlükəsizliyi perspektivi

Azərbaycan üçün beynəlxalq əməkdaşlıq da bu sahədə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dezinformasiya sərhəd tanımayan qlobal problem olduğu üçün ona qarşı mübarizə də yalnız milli səviyyə ilə məhdudlaşmamalıdır. Regional və qlobal tərəfdaşlarla informasiya təhlükəsizliyi, rəqəmsal çağırışlar və kibermühitdə risklər üzrə dialoqun genişləndirilməsi bu kontekstdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Dünya İqtisadi Forumunun Davos toplantısı ərəfəsində açıqlanan 2026-cı il Qlobal Risklər Hesabatı göstərir ki, müasir dövrdə təhlükələr təkcə iqtisadi və hərbi sahələrlə məhdudlaşmır. İnformasiya mühiti qlobal rəqabətin əsas cəbhələrindən birinə çevrilib. Azərbaycan üçün bu hesabat qlobal risklərin milli səviyyədə necə təzahür etdiyini düzgün anlamağın və dezinformasiyaya qarşı uzunmüddətli, sistemli və dayanıqlı strategiya formalaşdırmağın vacibliyini bir daha ön plana çıxarır.